Revitalisashon
Nos komo humano, ta kreador di espasio…
Ku e intenshon pa trese nos mas serka di —
otro, produkto, siñansa, informashon, guia,
pa —
presentá, bende algu, nos derechi, e esensia di nos posishon aki na mundu.
Ser hende.
Nos ta konstruí espasio; pa trese nos mas serka — di nos mes, di bèrdat, e origen, di nos fé, ku míto— nos ideanan humano.
Entre tempu i kreensha, tin modo di pensamentu den transishon. Moviendo, kultivando.
Ku ta tumando lugá via komportashon humano.
E espasionan ku nos ta krea na nan turno ta aktua, durante ku nos hasi uso di nan. Mes tantu ku nos mes komo hende ta aktua/(komportá) aden, p’afó, rondó, di nan.
I e “komportashon” di nan den nos memoria?
Lo e kuadra ku eksperensha humano? Nos tur ta keda representá den e proseso?
Si un espasio por representá nos memoria, lo e por nota un diferensha entre kambio di tempu?
Probablemente ku nò.
Pa nos kòrda sinembargo, (algun di) nos espasionan sí ta keda mantené intakto.
Pero unda mantenshon ta apliká si nos idealnan komo hende ta den moveshon konstante? Kambiando inevitabelmente.
Awor den espasio públiko?
Ku nos tur tin di hasi uso di dje i tin deber di interes den su konstrukshon.
Ora ku fachada antiguo sobrebibí rekonstrukshon, e por separá su estado presente for di e idealnan di su orígen? Ke hubo e imágen ku ta keda atras, esun ku nos ta pinta pa nos memoria (kolektivo).
Den krea herensia, kiko e espasionan ta bisa di nos, ora e mensahe integrá keda pèrdí den traduskhon?
Den tradukshon…unda no tin agente pa interpretá mentalidat aktual di nos tempu.
Bida lo keda malrepresentá? Maldefiní?
Nos yunan, kiko si nan heredá un narativa engañoso, restorá den monumentunan?
E mantenshon di monumentu ku ta konmemorá kreensha (di pasado), ta insistí ku desaroyo di mentalidat, ta insignifikante. Iriparabel.
Pa no lubidá, nos ta wanta duru. Ultimamente for di miedu di keda lubidá. Te ku nos ta kòrda memoria doloroso, i representá nos mes ku nan.
E palabra revitalisashon ta kondensá e konsepto di renobashon i re-aparishon.
Un debido renasementu.
Pa revitalisá ta nifiká: enfrentá impermanensha. Enfrentá e mortalidat di pensamentu i aparensia di ideologia.
Pa espasionan ku sí a keda neglishá, hasí desolá, lubidá. Biniendo di orígen sinsero, empátiko. Deliberadamente destrosá.
Ku lo bo revitalisá, brota ku kultivo di un futuro ku kurpanan multiplikando libertat aki na bida.
Guenn Ramon Gustina
