Popol Vuh I, 6
Nos ta bai konta awor di e tiru di serbatana ku e dos chabalitunan a lansa kontra Vucub-Caquix, o sea Shete Wakamaya, i di e destrukshon di kada un di esnan ku a bira sobèrbè.
Vucub-Caquix tabatin un palu di ‘nanse’ enorme, di kua su fruta tabata kuminda di Vucub-Caquix. (Nanse ta konosí tambe komo nanche o nanchi, palu di fruta originario di Amérika Sentral i parti di Suramérika; e frutanan koló hel òf oraño ta sut i aromátiko). Vucub-Caquix ta bini tur dia i e ta subi te den korona dje palu. Hunahpú i Ixbalanqué a mira ku esei ta kuminda di Vucub-Caquix. Na un lugá stratégiko, fo’i bista di Vucub-Caquix, na pia di e palu, skondí entre blachinan di e palu, nan a mira Vucub-Caquix yega pa direktamente tuma su kuminda di nanse.
Na e momentu ei un tiru di serbatana di Hun-Hunahpú a herid’é nèt den su kakumbein, i na gritu el a bini abou derechitu for di korona dje palu.
Hun-Hunahpú a kore purá pa bai poderá di e víktima, pero Vucub-Caquix a ranka brasa di Hun-Hunahpú i segun ku e ta trèk e, el a dobla, drei su brasa for di su punta di dede te na su skouder. Asina ei Vucub-Caquix a ranka brasa di Hun-Hunahpú, kit’é afó. Sierto ta ku e chabalitunan a hasi bon i nan no a laga Vucub-Caquix vense nan promé.
Ku e brasa di Hun-Hunahpú kargá, Vucub-Caquix a bai kas, kaminda el a yega ku un man ta sostené su kakumbein.
‘Kiko a pasa bo, Señor?’ Chimalmat, muhé di Vucub-Caquix, o sea Shete Wakamaya, a puntra.
‘Kiko bo ta kere …, ta e dos demoñonan ayá a tira mi ku serbatana i saka mi kakumbein fo’i lugá. P’esei mi djentenan ta balia i nan ta hasi mi mashá doló. Pero m’a trese su brasa pa pon’é riba kandela. Laga e keda kologá ei, kologá riba kandela, pasobra ta sigur ku e demoñonan lo bin busk’é.’ Asina Vucub-Caquix a papia miéntras e ta kologá e brasa di Hun-Hunahpú.
Despues ku Hun-Hunahpú i Ixbalanqué a meditá, nan a bai papia ku un hòmber bieu ku tin kabei kompletamente blanku i ku un muhé bieu, realmente masha bieu i humilde, tur dos doblá kaba manera hende masha ansiano. E hòmber bieu tabata yama Zaqui-Nim-Ac (Gran Porko Salbahe Blanku) i e muhé bieu Zaqui-Nimá-Tziís (Gran Pisote Salbahe Blanku). E chabalitunan a bisa e muhé bieu i e hòmber bieu:
‘Kompañá nos ban buska nos brasa na kas di Vucub-Caquix. Nos lo kana boso tras. Bisa nan: “Esakinan ku ta kompañá nos ta nos ñetu; nan mama ku tata a muri kaba; pa tal motibu nan ta bai tur kaminda nos tras kaminda ta duna nos limosna, pues úniko kos ku nos sa di hasi ta ‘saka bichi fo’i djente’ (esei ta pa logra purifikashon, limpiesa, kurashon, sanashon, transformashon spiritual i renobashon di bida)”. Asina boso ta bisa nan.
Di e manera akí Vucub-Caquix lo mira nos komo hóben i nos lo t’ei tambe pa duna boso konseho,’ e dos chabalitunan di.
‘Ta bon,’ e bieunan a kontestá.
Djei, nan a kuminsá kana pa bai e lugá kaminda Vucub-Caquix tabata deskansando riba su trono. E dos bieunan tabata kana i e dos muchanan tabata sigui nan tras hungando. Asina ei nan a yega dilanti di kas di e Señor, ku tabata grita ku doló di djente.
Ora Vucub-Caquix a mira e hòmber bieu, e muhé bieu i esnan ku tabata kompañá nan, e Señor akí a puntra nan:
‘Di unda boso ta bini, welanan?’
‘Nos ta kana buska algu pa alimentá nos, respetabel Señor,’ nan a kontestá.
‘I kiko asina ta boso kuminda? No ta boso yunan esnan akí ku ta kompañá boso?
‘Oh, nò, Señor! Ta nos ñetunan; nos tin duele di nan, i loke duna nos, nos ta kompartí ku nan, Señor,’ e muhé bieu i e hòmber bieu a kontestá.
Mientrastantu, e Señor tabata muri di doló di djente i ta ku gran difikultat so e por a papia.
‘Mi ta roga boso urgentemente pa tene duele di mi. Kiko boso sa di hasi? Kiko boso sa di kura?’ E Señor a puntra nan. I e bieunan a kontestá:
‘Oh, Señor, nos sa solamente kon ta saka bichi for di djente, nos ta kura wowo i nos ta pone wesu na lugá!
‘Masha bon. Kura mi djentenan pa mi, pasobra di bèrdè mes nan ta pone mi sufri nochi i dia, i pa nan motibu i pa motibu di mi wowonan mi no tin sosiegu i mi no por drumi. Tur esaki ta pa motibu ku dos demoño a proporshoná mi un gòlpi fuerte, i p’esei mi no por kome. Asina, pues, kai na mi pena, primi mi djentenan ku boso mannan.
‘Masha bon, Señor. Un bichi ta loke ta pone shon sufri. Lo ta sufisiente si djis ranka e djentenan ei i pone otro na nan lugá.’
‘No ta bon pa ranka mi djentenan, pasobra ta ku nan mi ta Señor i ta mi djente- ku mi wowonan ta tur mi adorno.’
‘Nos ta pone otro na nan lugá, trahá di wesu mulá.’
Pero e wesu mulá no tabata nada mas ku pipita di maishi blanku.
‘Ta bon, ranka nan, bin yuda mi,’ el a rospondé.
E ora ei nan a ranka Vucub-Caquix su djentenan; i na nan lugá nan a pone p’e solamente pipita di maishi blanku, anto e pipitanan di maishi akí tabata bria den su boka. Inmediatamente su fakshonnan a dekaí i e no tabata parse un Señor mas. Djei, nan a kaba na ranka e djentenan ku tabata bria manera pèrla den su boka. I finalmente nan a kura e wowonan di Vucub-Caquix; nan a rementá su pòpchi di wowonan i nan a kaba na kita tur su rikesa fo’i dje.
Pero ya e no tabata sinti nada mas. Blo sinta mira miéntras konsehá pa Hunahpú i Ixbalanqué a kaba na kita tur e kosnan ku tabata hasié sintié orguyoso.
Asina Vucub-Caquix, o sea Shete Wakamaya a muri. Despues Hunahpú a rekuperá su brasa. I Chimalmat, muhé di Vucub-Caquix tambe a muri.
Asina tur rikesa di Vucub-Caquix a kaba. Dòkter a poderá di tur e esmeraldanan i di tur e piedra presiosonan ku tabata su orguyo aki na tera.
E muhé bieu i e hòmber bieu kendenan a hasi e kosnan akí tabata ser maravioso. Anto ora a rekuperá e brasa, nan a pon’é na su lugá i el a keda bon atrobe.
Solamente pa logra morto di Vucub-Caquix nan ker a obra di e manera akí, pasobra su aktitut di ta sintié orguyoso a kousa nan disgustu.
I mesora e dos chabalitunan a bai, despues di a ehekutá asina òrdu di Kurason di Shelu.
(tradusí pa Lucille Berry-Haseth)
