Antonio Machado; Poema ‘LXXVII’: fiel refleho di su melankolia
Outor: Henry Habibe
Antonio Machado ta e poeta/eskritor mas renombrá di e asina yamá ‘Generación del ‘98’. El a nase na Sevilla na 1875. Na 1883 su mayornan a muda pa Madrid, na unda Antonio a studia na e ‘Institución Libre de Enseñanza’. Na final di siglo XIX Machado a bai biba na Paris, trahando aya komo profesor di franses i komo traduktor. Na 1907 el a bolbe Spaña i a biba na Soria. Ei el a kasa ku Leonor (di 16 aña). Nan a muda pa Paris, na unda nan a hiba un bida felis. Pero Leonor a bira malu i nan a bolbe Soria, Spaña. Aki Machado a dediká su mes kasi kompletamente na kuido di su kasá. Na 1912 Leonor a fayesé, lagando un tristesa profundo den Machado su alma.
Poétika

Antonio Machado tabata un persona ku un karákter sensio. No ta semper poeta na Spaña a logra alkansá un nivel haltu ku asina poko medio o rekurso stilístiko. Na un prinsipio el a kapta e influensha ku tabata reina na Spaña na final di siglo XIX. Mediante e influensha di e asina yamá ‘Modernismo’ (koriente literario di Hispano-Amérika; Rubén Darío, etc.) literatura spañó (Spaña) a bin konosé un rikesa grandi riba tereno literario: medionan di ekspreshon, renovashon di léksiko i imagen, sensualidat di palabra i metáfora (Villaespesa, Valle Inclán). Di otro banda, Machado a keda buska un propio manera di skirbi poesía. E tabata buska un forma poétiko ku por ekspresá un outéntiko emoshon umano. Esei ta splika ku e no por a aseptá e formanan di e tendensha di ‘Vanguardismo’. El a sensurá ‘e echo ku esakinan tabata usa imágen den un funshon mas konseptual ku emoshonal’. Poesía – segun Machado – no mester ta un ekspreshon di adorno, ni tampoko di pensamentunan rashonal o lógiko. Mishon di un poeta, pa Machado, ta: eternisá momentunan aktual. Es desir: ekspreshon di e tempu real ku su propio vibrashonnan. El a resumí su poétika di e siguiente manera: ‘Ni el mármol duro y eterno/ ni música ni pintura,/ sino palabra en el tiempo’.
Atardi
Den vários di su poemanan Machado ta referí na e momento di ‘atardi’. Den su promé kolekshon di poesia, ‘Soledades’ (1903), e poeta a reflehá e ‘ambiente’ di e momentu promé ku anochi sera. E promé parti di ‘Soledades’ ta hiba e título di ‘Tarde’ (komo sustantivo esaki ta nifiká: ‘Atardi’) E promé verso di ‘Tarde’ ta: ‘Fue una clara tarde, triste y soñolienta’. (Tabata un atardi kla, tristu i zurú). Den un otro poema Machado ta skirbi: ‘La tarde caía/ triste y polvorienta’ (Atardi a kai tristu i yen di stòf). I asina, den hopi otro poema, e poeta ta bolbe referí na e momento, ora ku ta birando anochi. Den ‘Tarde’ e protagonista ta manera dialogá ku un fuente di awa i e ta puntra e fuente tokante su hubentut. Komo si fuera ta trata di un ‘kuenta di ada’ e protagonista ta bisa: ‘Respondí a la fuente:/ no recuerdo, hermana,/ mas sé que tu copla presente es lejana’. Parse ku e protagonista ta deseá i spera di e fuente ku esaki lo por korda su sintimentu di den pasado. I e ta sigui informá pa haña sa kon su hemut (estado di ánimo) tabata durante su hubentut. Komo e (protagonista) no ta masha sigur di su mes, e ta pidi e fuente: ‘… mas cuéntame, fuente de la lengua encantada,/ cuéntame mi alegre leyenda olvidada’. (Ma kontami, fuente ku lenga di bruha/ kontami di mi storia kontentu, ku m’a lubidá). Djei e fuente ta kontest’é: ‘- Yo no sé de leyendas de antigua alegría,/ sino historias viejas de melancolía./ Mis claros, alegres espejos cantores/ te dicen riendo lejanos dolores’. Parse ku e fuente no tin otro kontesta p’e protagonista sino: ‘istoria bieu yen di melankolía’. Tambe di ‘dolónan di antes’. Kasi na final e fuente ta korda un poko mas ainda: ‘Bo a bini bo so ku bo tristesa, ruman;/ bo lepnan a sunchi mi awa sereno,/ i den e klaridat di atardi nan a kontami di bo tristesa./ Bo lepnan kayente a papiami di bo tristesa’.
Melankolia
Miéntras ku den ‘Soledades’ (1903) Machado a ekspresá su ‘amargura’ na un manera mas o ménos modernista, den un otro poema ku a bin sali mas despues den un otro kolekshon, ‘Soledades, galerías y otros poemas’ (1907), el a bolbe suprayá e mes sintimentu di angustia. Kurioso ta ku el a duna e poema akí, komo título, un number, esta LXXVII. Remarkábel ta, tambe, ku LXXVII ta manera un kombinashon di loke el a skirbi ántes (‘Tarde’) i loke el a komponé mas despues. Den e adaptashon (ATENSHON: AKI TIN KU LENK E TRADUSKHON) na papiamentu, nos por nota, di un manera basta kla, kon Machado a logra ekspresá emoshonalmente su angustia i su melankolia. E imágennan di ‘kachó bandoná’ i ‘mucha ku a pèrde su kaminda‘, por ehèmpel, ta un fiel refleho di e estado melankóliko di e Gran Poeta ku Antonio Machado tabata.
