Algu di mi mes 

Mi nòmber ta Selma.
Mi no a nase na aña 1556.
Mi no a nase na aña 1856.
Nò…mi a nase na aña 1956.
Mi a nase na Mauritania, Afrika.
Mi a nase komo katibu. 

Mi mayornan…mi wela i tawela…nan tambe tabata katibu.

Hende pretu trahando pa hende blanku?
Nò, no e historia ku bo konosé!
Mi famia tabata katibu di un famia afrikano.
Sí, hende ku koló di kueru meskos ku di mi,
tekstura di kabei meskos ku di mi,
forma di lep meskos ku di mi.
Sí, katibu di un afrikano meskos ku mi. 

Nase…drumi riba barika…siña bòltu…drumi riba lomba…purba i logra sinta…siña gatia…pa djis despues kana i kore.
Awor ku mi ta wak bèk mi ta pensa: mihó nunka mi a siña kana i kore, pasó fo’i e momento ku mi por a hasi e dos kosnan akí, mi a sinti kiko ta nifiká ta  katibu.
Chikitin asina, mi mester a traha henter dia, ku hamber òf nò, doló òf nò, gana òf nò, set òf nò. Hasi mester a hasi, i mas lihé posibel; preferiblemente koriendo, sino bo ta sinti kiko katibu ta meresé.
Mi famia tabata katibu di un famia kaminda hòmber tabatin mas ku un kasá. Chikitu manera mi tabata, mi tabatin mi promé enkargo: sòru pa bienestar di e promé kasá di nos Shon’i su 15 yunan.
Hopi kos mi no tabata por ni mi no tabata sa ainda kon, pasó mi mes tabata un mucha di tres aňa. Ku konsekuensia ku regularmente mi tabata kome sla ku un palu òf hèspu di faha di kueru. Mi ta kòrda awor akí kla-kla, pasó ora tin wer di awa mi sikatrisnan ta kima i kishikí.
Dia mi tabatin kuater aña, e Shon a bati mi mama mal batí ku skòp. Mi mama tabata grita i yora di doló. Komo ku ami tambe a kuminsá grita i yora, Shon a rabia asina tantu ku el a ranka mi, hisa mi na mi kabei, benta mi abou, mara mi mannan tras di mi lomba i dal mi masha duru den mi kara. Su renchi a kòrta mi i laga un marka ku mi tin te dia djawe. Despues di esaki, el a kue e heru pa marka su bestianan, keint’é, i duna mi su ‘stampia’.
Nunka mi por a bai skol den paña kolorido, manera tur e yunan di Shon. Ku mi mannan chikitu, mi mester a bati nan pañanan kontra e piedranan den e riu banda di kas pa laba nan. Despues riba mi tenchinan balansando riba algun kaha mi tabata kologá nan, miéntras mi kurason ta bati masha duru mes. Pasó, si un di e pañanan mester mishi ku suela òf tera, mi ta aden. Uniko kos ku mi a siña ta e versonan di Koran ku mi doñonan tabata sklama ora nan ta orando na Allah.
Mi ta bai konta boso algu ku pa mi tabata un milager. Hopi bia e yu hòmber mayó di e Shon tabata bai ku mi den su kamber i lòk e porta. Tur miembro di su famia tabata aploudí esaki, pasó nan tabata kere ku e tabata violá mi, i esei den nan bista tabata algu kompletamente aseptabel i fantástiko pa e hasi. Pero nan no por a imaginá ku e realidat tabata otro. E yu di Shon akí tabata kompletamente otro fo’i esnan di su sanger. E no tabata mishi ku mi, pero e tabata siña mi ingles, franses i kon pa lesa i skirbi. Ami tabata e promé-promé hende den nos famia sklabisá ku por a hasi esei, i mi mayornan tabata sumamente orguyoso di esaki. Aunke riba mes un rosea nan tabatin hopi miedu, pasó si nos ‘doñonan’ ripará esaki lo a bati, horka i mata nos.
Mi a kuminsá papia ku mi mayornan i e otro esklabonan tokante di kore bai, i libertat. Pero niun di nan kier a djòin mi pasonan. Nan tabata puntra nan mes unda nan lo drumi, ken lo duna nan kuminda, unda lo tin di bai i kiko nan lo por hasi komo ‘ser humano liber’. Maske kiko ku nan a papia, ami no a permití nan limitá mi. Esei a pone ku mi a purba kore bai dies aña pasá. Mi no tabata sa unda mi tabatin ku bai, ni den kua direkshon lo mi tin ku kana ni kore. Mi a kana dos dia den e direkshon robes, konsekuentemente nan a gara mi i hiba mi bèk serka mi ‘doñonan’. Nan a kita mi kompletamente sunú, mara mi man- i pianan huntu tras di mi lomba, i kologá mi asina un siman largu na un palu, sin awa i sin kuminda; i e Shon tabata kòrta mi ku blet pa mi sangra. Te ainda mi tin sikatris rònt mi kurpa. M’a her’i muri! M’a deseá di muri! 
Nan a logra kibra mi spiritu, i mi a saka huimentu kompletamente fo’i mi kabes.
Despues di tempu e yu mayó di e doño a kuminsá mustra interes den mi. Mi a haña dos yu kuné. Mi yunan tambe tabata katibu, aunke ku un tiki mas libertat, i ami siendo nan mama tambe a gana un tiki mas espasio pa mi mes. Aunke mi tabata opservá kon mi dos yu muhénan tabata lanta den e mesun situashon ku mi. Un situashon ku henter mi generashon a nase i muri aden, i mi di: ‘Nò, nan si meresé mihó!’
Un dia ku mi tabatin pèrmit di bai kumpra bèrdura i fruta den stat, m’a topa un mener ku a splika mi unda e riu ta sigui kore, i kon lo mi tin ku kana i kore pa mi yega Senegal. Segun el a splika mi, Senegal ta keda kant’i e Oséano Atlántiko i for di ei mundu tei pa ta liber.
Asina ku tabata posibel m’a kore bai yega e riu. Ei mi a paga un mener ku mi kurpa pa e hiba mi Senegal den su boto. Na Senegal mi a skonde den kas di un katibu ku tambe a hui pa ta liber. Ora tabata seif pa sali, mi tabata hasi trabou di limpiesa òf kiko ku ta pa sobrebibí. No tabatin un dia ku mi no tabata pena pa mi dos yu muhénan. Mi tabata prekupá kon lo tabata kastigá nan pa loke ami a hasi. Un dia mi a risibí e tristu notisia ku nan a fayesé debí na e maltrato severo ku nan tabata risibí diariamente, i ku nan tata a hasi nada pa skapa nan; e no a ni trata di protehá nan. Hopi siman tras di otro mi a pena. Mi a stòp di kome, baña, i peña mi kabei. M’a grita, m’a yora i m’a bati e murayanan di mi hòki te ku mi man- i dedenan tabata bludu. Mi a sinti asina tantu rabia kontra di mi ‘doñonan’, espesialmente kontra di nan yu mayó ku mi a kere ku tabata diferente fo’i nan. E rabia ei a pone ku mi a prostituí mi mes den Senegal te dia mi a sera sufisiente sèn pa hui bai Merka.
Na Merka mi a topa ku un abogado, un dòkter i un organisashon ku yama “Free the Slaves” and “The Program for Survivors of Torture”. Serka nan mi a haña oido i atenshon. Mi por a konta i rebibá mi historia, sin ku un hende a trata di stòp mi. Al kontrario, nan tabata enkurashá mi pa mi yora, zundra, grita, pa bolbe sinti i saka tur mi dolónan. Nan a duna mi e espasio pa mi ta di luto pa mi yunan.
Despues di tur esaki, m’a disidí di kuminsá di sero atrobe. M’a kuminsá hasi kabei i tabata e promé bia ku mi a kobra ‘un entrada limpi’, sigun mi opinion. Mi a sinta yora meskos ku un mucha chikitu. Den Mauritania nunka nan a paga ku sèn, i nunka mi tabata meresé di tin algu di mi mes. Pero aki, na Merka, mi tabata un “hairdresser”, ku su bòrchi chikitu poné na un muraya: algu di mi mes!

Iona Taylor

papPapiamentu